Marahil ay lalaktawan mo muna sa seksyong ito, dahil sa curiosity. Marahil ay lumaktaw ka muna sa seksyong ito, dahil ang iyong anak ay 12 taong gulang, at ikaw ay naniniwala sa katotohanan. O marahil ay narito ka na ngayon pagkatapos basahin ang lahat ng iba pang seksyon — kung saan, saludo ako sa iyong katatagan..
Ang seksyong ito — sa katunayan, ang buong gabay na ito — ay dumadaloy sa mapanlinlang na teritoryo dahil dapat ay okay tayo sa ideya na ang ilang mga bata ay hindi kailanman magsasalita, tatanggapin natin ito, at suportahan ito sa abot ng ating makakaya. Ang access sa komunikasyon ay isang unibersal na karapatan. Ito ay pagbibigay ng access sa matatag na high-tech na AAC sa pinakamaagang edad. Ang seksyon na ito ay dapat na may pamagat na may pag-asa tulad ng "Maaaring Hindi Mangyari ang Pagsasalita, At Okay lang Iyan.”
Ang ganitong paraan ng pag-iisip ay reaksyon sa isang malungkot na makasaysayang realidad — ang pagsasalita ay inilagay sa pedestal sa loob ng mahabang panahon na nagresulta sa maraming bata na nahinto sa kanilang kakayahang makipag-usap, sa anumang paraan. Ang mga batang bingi na ang mga magulang at guro ay pinapaboran ang pagbuo ng pagsasalita (ang "oralism" ni Alexander Graham Bell) ay tinanggihan ang exposure sa sign language sa mga kritikal na panahon ng pag-unlad, na may mapangwasak na consequences. Sa ngayon, ang mga batang autistic ay kadalasang may mga magulang na tumatangging magturo sa kanila ng sign language, o PECS, o kung paano gumamit ng speech-generating device, dahil sa takot na makahahadlang ito sa pagsasalita. Kaya may makatwirang takot na ang pagpapaunlad o pagtataguyod ng natural na pagsasalita ay nagtataguyod ng ableism (pagkiling laban sa mga taong may kapansanan), nagpapalala ng mga pagkiling laban sa ibang paraan ng pakikipagkomunikasyon, at nagpapakita na ang mga taong umaasa sa ibang paraan ng pakikipag-usap ay tila “mas mababa.”
Sa ganitong konteksto, ang isang batang gumagamit ng tablet para makipag-usap ay hindi lang basta gumagamit ng isang aparato. Nilalampasan niya ang mga matinding takot at pagkiling ng lipunan.
Kaya naiintindihan ko kung bakit sensitibong usapin ito. Pero mapapansin mo na sa lahat ng naunang bahagi, isinulong ko nang husto ang pagtanggap sa lahat ng paraan ng pakikipagkomunikasyon. Ipinromote ko ang pagkatuto ng mga galaw o kilos (gestures) at AAC, dahil nakatutulong ito sa paglinang ng wika, at sa kalaunan, ng pagsasalita. Sa gitna ng ganitong emosyonal na isyu, umaasa akong nakuha ko na ang tiwala mo upang maibahagi ang ilang maingat na katotohanan.
Ang natural na pagsasalita ay mas mahusay na paraan ng pakikipagkomunikasyon kaysa sa high-tech na matatag na AAC (na mula ngayon ay tatawagin kong “AAC”). Mas malaya at mas hindi limitado ang natural na pagsasalita. Maaari mong sabihin ang “sumayaw ang mga diwata sa entablado” nang kasingdali ng pagsasabi ng “gusto ko ng mansanas, please.” Sa AAC, sampung beses itong mas mabagal, at ang mga gumagamit nito ay nakapagsasabi ng isandaang beses na mas kaunting mga salita sa isang araw.
Kapag nag-aalangan ang mga magulang sa paggamit ng AAC, hindi lang ito dahil sa takot o pagkiling. Totoo namang limitado ang paraan ng komunikasyong ito. Mababa ang “floor” (madaling simulang gamitin), pero mababa rin ang “ceiling” (hangganan ng kakayahan nito).
Iyon ang dahilan kung bakit ang layunin ng Visual Choices ay hindi para maging pangmatagalang solusyon ng pakikipagkomunikasyon. Layunin nitong maging kasangkapan sa pagtuturo upang matutong magsalita, o magkaroon ng katumbas na alternatibo.
Ano ang mga alternatibong iyon? May mga paraan ng pakikipagkomunikasyon na kasingbilis at kasing-flexible ng pagsasalita. Ngunit bihirang isaalang-alang ang mga ito para sa mga batang autistic na hindi nagsasalita. Ang mga ito ay sign language ay pagtatype.
Bakit tila walang gaanong pagpapahalaga sa sign language? Pangunahing dahilan ay dahil itinuturing itong mahirap ituro, at nililimitahan nito kung sino ang maaaring maging kausap ng iyong anak. Sa AAC, maaaring kahit sino. Pero sa sign language, kailangang marunong din ng sign language ang kausap. Itinuturing din itong mahirap ituro dahil karamihan sa mga therapist ay hindi marunong ng sign language. Alam nila ang ilang senyas, pero hindi nila tunay na alam ang buong wika.
Pero ang mga konsiderasyong ito ay hindi pumipigil sa mga magulang ng mga batang bingi. Kahit hindi marunong ng sign language ang mga magulang, may mga paaralan para sa mga Bingi, mga guro at tutors na Bingi rin. Itinuturing itong isang emergency na punuin ang mundo ng bata ng mga senyas bago magsara ang mahalagang yugto ng pag-unlad ng wika.
Isipin mo naman ang mga benepisyo para sa isang batang may matibay na kakayahan sa wika ngunit hindi nakapagsasalita, pero marunong gumamit ng sign language nang mahusay. Kaya niyang ipahayag ang anumang naiisip niya kasingbilis ng taong nagsasalita. Maaari rin siyang makisama sa komunidad ng mga taong marunong mag-sign. Isipin mo ito — alin ang mas mainam: makipag-usap nang kaunti sa lahat, o makipag-usap nang malalim at malinaw sa isang grupo ng mga taong tunay na nakauunawa sa’yo? (Ganito rin ang karanasan ng mga autistic, sa totoo lang — verbal man o hindi.)
Minsan, nakasama ko sa isang maliit na grupo ang isang espesyalista sa AAC at isang guro para sa mga Bingi. Inamin ng espesyalista na maraming batang autistic ang maaaring maging mahusay sa sign language — ngunit ang limitadong bilang ng mga taong maaaring kausap ay itinuturing na malaking hadlang. Kaya tinanong ko, “Paano kung may teknolohiyang AI na kayang gawing boses ang kanilang mga senyas, na maiintindihan ng kahit sino? Mas mabuti ba iyon kaysa sa kasalukuyang AAC?” Agad siyang sumagot, “Oo, mas mabuti iyon kaysa sa kasalukuyang AAC.”
At marahil, hindi na rin gaanong malayo ang ganitong uri ng teknolohiya.
Ang pagta-type ay isa pang opsyon. Nabanggit ko na sa seksyon tungkol sa apraxia ang isang batang autistic na 11 taong gulang, hindi nagsasalita, pero natutong mag-type dahil sa kanyang hilig sa mga numero at titik.
May isa pang halimbawa ng batang autistic na hindi nagsasalita ngunit natutong mag-type. Nakipag-ugnayan ang kanyang ina sa akin bilang tugon sa isang email tungkol sa update ng aming app. Sinabi niya, “Mas maganda talaga kung tuturuan mong mag-type ang iyong anak. Matalino ang mga batang may autism, taliwas sa paniniwala ng karamihan. Kung tuturuan mo silang gamitin ang keyboard at makipagkomunikasyon sa pamamagitan ng pagta-type, mas mabisa ito [kaysa AAC].”
Siyempre, gusto kong malaman pa ang detalye. Sumagot ako, at nagpadala siya ng napakahabang mensahe. Ang kanyang anak ay 16 taong gulang. Dati siyang nakapagsasalita at mayaman ang bokabularyo, ngunit dumaan siya sa regression at nawala ang lahat ng salitang dati niyang sinasabi, pati na ang mga simpleng kilos tulad ng pagtuturo, pagtaas ng kamay para buhatin, pagtakbo sa pintuan kapag dumating si tatay, pagtingin sa mata, at normal na paglalaro. Na-diagnose siya sa edad na 22 buwan at nagsimula ng tuloy-tuloy na ABA, speech therapy, at occupational therapy.
Nang umabot siya sa edad na 6, nagdesisyon ang ina na i-homeschool siya at ang nakababatang kapatid, tinuturuan silang pareho ng alpabeto, pagbabasa, at pagsusulat. Wala siyang espesyal na interes sa mga letra o numero; ito ay matiyagang, sistematikong pagtuturo — at halos isang panig lang. Lahat ay hand-over-hand. Walang nakukuhang tugon sa loob ng limang taon. Isipin kung gaano kalaking tiyaga ang kailangan para magpatuloy araw-araw.
Isang araw, naramdaman ng ina na gumalaw ang kamay ng kanyang anak sa ilalim ng kanya — sinusubukan nitong isulat ang mga simpleng numero (1–5) sa worksheet sa math. Mabilis niyang ibinalita ito sa pampublikong paaralan, ngunit sinabi sa kanya ng mga guro na nagkakamali siya, na mababa ang kakayahan ng kanyang anak, at ang lahat ng ginagawa ay facilitated lamang — ibig sabihin, siya (ang ina) raw talaga ang gumagawa, hindi ang bata. Labis siyang nasaktan.
Kaya nagpasya siyang turuan ang anak ng paraan ng komunikasyon na 100% kanya mismo. Marunong nang ituro ng anak ang ilang larawan, pero hindi siya kailanman naging interesado sa high-tech AAC. Sinimulan niya itong turuang mag-type. Mahirap ang pagsusulat dahil sa mga fine motor challenges, pero mas madali ang pagta-type — dahil ang mga letra ay nasa pare-parehong lugar palagi. Ngayon, sa edad na 16, kaya na ng kanyang anak na mag-type ng mga simpleng salita upang ipahayag ang gusto niya, nang walang tulong. Sana raw ay sinimulan niya ito noong 6 taong gulang pa lang, upang mas magaling na sana siya ngayon..
Tungkol sa kahirapan, inaamin ng ina na ang pagta-type ay nangangailangan ng focus, memorization, koordinasyon ng mata, at fine motor control. Pero aniya, “Nakakapag-type na siya, at mas bumubuti pa.” Dagdag pa niya, “Alam mo ba, ang hirap para sa isang autistic na bata na hanapin ang mga button sa AAC — kasinghirap ng paghahanap ng mga letra para bumuo ng salita, pero ang AAC ay mas mababa ang bisa sa pagpapahayag. Wala sa AAC ang why — ang dahilan.”
Kaya, narito tayo. Dalawang magulang ng mga batang autistic na hindi nagsasalita ngunit natutong mag-type kalaunan sa buhay — ang isa dahil sa espesyal na interes, at ang isa dahil sa inang hindi sumuko. Ngayon, ito na ang kanilang pangunahing paraan ng pakikipagkomunikasyon — walang tulong, walang paggabay, walang pagpipilian o limitasyon, walang mga kategoryang “core” o “fringe,” walang “home page” o “two folders deep.” Isa lamang itong malinaw na bintana tungo sa kanilang maganda at malayang isipan.
Marami pang kaso na tulad nito, sigurado ako. Hindi ako nagpapatakbo ng autism center, hindi rin ako therapist. Isa lamang akong app developer at magulang. Pero natutunan ko ang tungkol sa dalawang batang ito — na natutong makipagkomunikasyon sa pamamagitan ng pagta-type.
Bahagya ko lang maiintindihan kung gaano kahirap maramdaman na mas marami pa ang nasa loob ng iyong anak kaysa sa kaya niyang ipahayag — at ang matinding pagnanais mong matulungan siyang mailabas iyon. Naiintindihan ko rin na kadalasan, kapag mahina ang kakayahan ng isang bata na magpahayag, madalas itong ipinapaliwanag bilang mababang kakayahan sa pag-iisip — na para bang dahilan ito upang babaan ang inaasahan at bawasan ang pagsisikap sa pagtuturo. Mali iyon. Lahat ay may kakayahang matuto. Kapag mababa man ang cognition (kung iyon nga ang kaso), nangangahulugan iyon na kailangan ng mas maraming ulit at mas malaking pagsisikap sa pagtuturo — hindi mas kaunti.
Okay lang ang facilitation (pagtulong o paggabay). Ang pisikal na paggabay ay isang uri ng facilitation. Ang pagbibigay ng dalawang pagpipilian lang sa isang grid ay facilitation din. Pero kapag nananatili ito nang matagal at nagiging paraan ng komunikasyon sa halip na paraan ng pagtuturo — doon ito nagiging mali. Dahil humihinto ang pagkatuto. Dahil nagiging madali para sa tagapagturo o magulang na mapalitan ang sariling kagustuhan o pagpili ng bata. Dahil tulad ng anumang uri ng suporta, kailangang unti-unti itong mawala upang magkaroon ng pagkakataon ang bata na lumago at maging malaya.
Kung gayon, may lugar ba ang mga high-tech AAC systems?
Oo — pero sa palagay ko, hindi ito kasinglawak ng karaniwang paniniwala.
Kung mahina ang kakayahan ng iyong anak sa wika, ang tradisyunal na high-tech robust AAC ay hindi ang pinakamahusay na paraan upang mapaunlad ito. Masyado itong komplikado at nangangailangan ng maraming pag-navigate upang makalipat sa iba’t ibang bahagi ng pananalita, at kadalasan, ang mga mahahalagang pandiwa at pangngalan ay nakatago sa malalalim na “folders.” Ang Visual Choices ay dinisenyo nang kakaiba upang pasiglahin ang pagkatuto ng wika. Napakahalaga ng pagtutok sa mga kilos (gestures) at paglalaro bilang bahagi ng proseso.
Kung malakas naman ang kakayahan ng iyong anak sa wika, malamang ay kusang lalabas din ang kanyang pagsasalita, basta may sapat na paghikayat. Kung hindi ito mangyari, kakailanganin niya ng ibang paraan upang maipahayag ang kanyang mga salita. Kung kaya niyang matutunan ang motor plan ng high-tech AAC, bakit hindi siya turuang matutunan ang motor plan ng sign language o pagta-type sa halip?
Maaaring mahirap ituro ito. Pero kung isasaalang-alang ang malaking kaibahan sa bisa ng komunikasyon sa pagitan ng sign language o pagta-type kumpara sa AAC, sulit pa rin itong subukan. The juice is worth the squeeze — sulit ang pagsisikap.
Ngunit paano kung talagang napakahirap? Sa ganitong kaso, ang pinakaangkop na gumagamit ng high-tech AAC ay isang natatanging sitwasyon lamang — yaong may matatag na kakayahan sa wika ngunit may malubhang limitasyon sa galaw (motor skills) — at hindi ito dapat ituring na karaniwang opsyon para sa lahat ng batang hindi nagsasalita.
May isa pa kaming app na ginawa na tinatawag na Face Talk, na nagbibigay-daan upang makapagsulat o makapag-type gamit lamang ang isang 2x2 grid.
Pero kung hindi pa rin ito gumana, kung gayon, oo — maaaring maging mahalaga at makapagpabago ng buhay ang isang matatag na high-tech AAC. Ngunit tandaan, mayroon itong mga limitasyong nabanggit kanina.
Mayroon kang mga pagpipilian.
Maaaring hindi ito ganoon ang pakiramdam. Noong ipinakilala ang iPad noong 2010, nagkaroon ng mas malawak na pagkakataon para sa lahat na magkaroon ng access sa komunikasyon. Hindi na kailangang gumugol ng maraming taon ang mga pamilya sa pakikipag-ugnayan sa mga therapist at mga kompanya ng insurance upang makakuha ng aparatong nagkakahalaga ng sampung libong dolyar. Maaari na lamang silang bumili ng iPad, mag-download ng app, at makapagsimula agad sa paggamit ng mga tile na may larawan at boses sa loob lamang ng ilang minuto.
May ilang batang autistic na hindi nagsasalita ang agad na nakinabang dito. Pero marami rin ang hindi. At kapag hindi ito gumana para sa kanila, kakaunti lamang ang iba pang maaaring subukan. Dahil sa huli, halos pare-pareho ang hitsura at paraan ng paggamit ng mga app na ito. Nagkaroon ng “monoculture” ng mga app — iisang estilo, iisang direksyon.
Noong una, hindi ako sigurado kung sulit bang gawin ang Visual Choices AAC na app. Sinabihan akong “tapos na” ang problema sa AAC — na hindi na kailangan ng isa pang AAC app sa mundo.
Pero nang inilabas namin ito at nakita namin ang tugon ng mga magulang, lolo’t lola, therapist, at guro, napagtanto naming mali pala ang palagay na iyon.
Gustong-gusto ng mga magulang na magkaroon ng mga pagpipilian..
Kaya huwag kang mag-alala — hindi kayo nag-iisa sa pakiramdam na tila naiwan kayo ng AAC revolution.
Maraming bata ang hindi kumakapit dito. Maraming bata ang nabibigong makabuo ng epektibong komunikasyon. Marami rin ang hindi nakakapag-develop ng wika. Maraming bata ang tila natigil sa parehong antas sa loob ng maraming taon.
Hindi ang mga app ang sinisisi. Hindi rin ang mga paraan ng pagtuturo. Madalas, ang mga bata ang nasisisi — baka raw mababa ang kanilang cognition, o mahina ang kanilang motor skills. Minsan, ang mga magulang pa — baka raw kulang sila sa pagmomodelo o pagsasanay sa bahay.
Ngunit ang totoong problema ay maraming AAC specialists ang pare-pareho ang ginagawa. Binibigyan ang mga bata ng malalaking grid (para mapanatili ang motor planning) sa murang edad (dahil pinapalagay na sila ay may kakayahan). Kapag hindi sila tumugon, iniiwasan ang pisikal na paggabay (para “igalang ang awtonomiya”). Sa halip, ginagamit ang aided language modeling bilang pangunahing paraan ng pagtuturo — kahit sa mga batang may limitadong joint attention at imitation skills. Una, may inaasahan; kalaunan, kapag walang progreso, nawawala na rin ang inaasahan.
Ang mga batang hindi nagtatagumpay ay nananatiling tahimik. Ang mga nagtagumpay ay nakikita at naririnig sa social media. Ang mga magulang naman ng mga batang “hindi kumakapit sa AAC” ay napapaisip: Kami lang ba ito?
Hindi. Hindi kayo nag-iisa.
Iba-iba tayo ng paraan ng paggawa ng mga bagay. Siyempre, tao tayo — iyon ang dahilan kung bakit tayo natatangi, kung bakit tayo kawili-wili. Pero likas din sa atin na gustong makihalubilo sa mga taong kapareho natin ng pananaw. Ang resulta: sa tuwing may isyung nagiging mahalaga sa isang grupo, nabubuo ang mga kampo. Mga “tribes.” Mga ideolohiya.
Bilang magulang, hindi mo kayang maging bihag ng isang ideolohiya. Kailangang piliin mo kung ano ang pinakamainam para sa iyong anak. Nakakainis minsan makipag-ugnayan sa mga propesyonal na kayang kumapit sa isang ideolohiya dahil marami silang batang hinahawakan — kung may tumugon, mabuti! Kung wala, lipat sa susunod! Ang magagaling na propesyonal ay marunong mag-adjust ayon sa bata — pero sa totoo lang, may hangganan din kung gaano nila kayang magbago ng paraan.
TAng problema ay umabot na sa puntong napakakumplikado na ng high-tech AAC technology kaya kailangan na ng mga espesyalista para ipatupad ito. Dahil dito, nakabuo ang mga espesyalista ng isang ideolohiyang nakasentro sa teknolohiya. Dahil dito, nawawala ang pansin sa iba pang mahahalagang aspeto ng pag-unlad na kailangan para maging epektibo ang AAC. Masyado nang maraming pag-uusap tungkol sa laki ng grid, pagpili ng bokabularyo, organisasyon ng folders, core vs. fringe words, at color coding — pero kakaunti ang pag-uusap tungkol sa paglalaro, mga kilos (gestures), at wika. .
Kung ang autism ay isang speech generating disorder, sapat na sana ang paggamit ng speech generating device — parang pagpapalit lang ng bibig sa tablet, at pag-program ng tamang motor plan. Pero hindi ganoon ang autism. Hindi ito basta kakulangan sa paggawa ng tunog o salita. Isa itong social deficit na nangangailangan ng mga social interventions upang malunasan — na nagreresulta sa pagkaantala ng wika, na nangangailangan naman ng mga language interventions upang tuluyang maayos.
Pagtingin nang mas malawak kaysa sa teknolohiya.
Kung hindi umuusad ang iyong anak sa pagsasanay ng paghingi o requesting, maaari silang magtrabaho sa mga gesture o kilos. Kung nahihirapan sila sa gestures, maaaring pagtuunan ng pansin ang play o paglalaro. Kung hindi gumagana ang natural na paraan ng pagtuturo, maaaring gumana ang mas malinaw o direktang pagtuturo. Posible rin ang paggamit ng sign language. Maaaring gumamit ng iba’t ibang estratehiya sa pag-uugali (behavioral strategies). Maaaring makatulong ang musika. Maging ang mga titik at pagbabasa ay maaaring maging daan.
Kaunting mga propesyonal lamang ang kayang lumipat-lipat sa iba’t ibang pananaw o ideolohiya nang madali. Pero bilang magulang, kaya mo — at kailangan mong gawin ito.
Anumang paraan ay mas mabuti kaysa paulit-ulit na pagpindot sa mga tile sa grid nang walang tugon mula sa iyong anak..
Hindi mo kailangang makuntento sa ganoon. Kaya ng iyong anak na matuto. Maaari silang matutong tumuro, upang maibahagi sa iyo ang kanilang mga interes sa pinakapayak na paraan. Maaari silang matutong maglaro, upang maibahagi nila sa iyo ang kanilang mundo. Maaari silang matutong magsalita, upang magkaroon sila ng nais sabihin.
Maaaring magsimulang gumawa ng malinaw at mas nababagong tunog ang kanilang bibig. Kung minsan ay magulo o hindi pare-pareho ito, maaari silang sumailalim sa apraxia therapy. Kung hindi ito angkop sa kanila, maaari silang matutong igalaw ang kanilang bibig sa pamamagitan ng visual phonics o mga visual/auditory/temporal models. At kung hindi pa rin lumalabas ang mga salita, maaari silang matutong gumamit ng sign language (na nakatutulong sa joint attention at sa kakayahang magsalita) o typing (na nakatutulong sa literacy o kasanayan sa pagbabasa at pagsusulat).
Ang Visual Choices AAC ay hindi lamang isang choice board app. Isa itong app ng mga pagpipilian. Binibigyan nito ng pagkakataon ikaw at ang iyong anak na pumili. Kung hindi gumagana ang isang paraan, maaari mong subukan ang iba.
Wala akong nakapirming ideolohiya. Ako ay praktikal. Ang nais ko ay umunlad ang iyong anak. Bilang isang kompanya, lumalago lang kami kapag lumalago rin ang iyong anak.